“Komsomolets” - Nëndetësja bërthamore ruse që vazhdon të kërcënojë Detin Norvegjez pas 37 vitesh

Nëndetësja bërthamore sovjetike “Komsomolets”, e cila u fundos në vitin 1989 në Detin Norvegjez, vijon të mbetet një kërcënim potencial mjedisor, pasi hetimet e fundit kanë zbuluar rrjedhje të materialeve radioaktive nga reaktori i saj.

Anija luftarake, e konsideruar një nga arritjet më të avancuara të teknologjisë sovjetike, u fundos rreth 1.700 metra nën sipërfaqen e detit pas një zjarri katastrofik më 7 prill 1989. Nga 69 anëtarët e ekuipazhit, 42 humbën jetën.

Në momentin e fundosjes, shpërthimi dëmtoi trupin prej titani të nëndetëses, duke lejuar kontaktin e ujit të detit me dy silurët e saj me mbushje bërthamore, të cilët përmbanin rreth 4 kilogramë plutonium.

Në vitin 1993, aktivistët e Greenpeace e cilësuan “Komsomolets” si një “bombë me sahat në fund të detit”, duke paralajmëruar rrezikun e ndotjes së zonave të pasura me peshq.

Megjithatë, një ekip ndërkombëtar shkencëtarësh arriti në përfundimin se rreziku i menjëhershëm për peshkimin ishte i ulët. Për të parandaluar përhapjen e materialeve radioaktive, në vitet 1995-1996 u zhvilluan operacione në thellësi të mëdha për të izoluar çarjet e trupit të nëndetëses dhe tubat e silurëve.

Por pas 30 vitesh, izolimi nuk është më garanci e plotë. Një raport i Autoritetit Norvegjez për Sigurinë nga Rrezatimi dhe Mbrojtjen Bërthamore, i publikuar në vitin 2026, zbuloi se reaktori i nëndetëses po degradon dhe po lëshon herë pas here re radioaktive në ujë.

Ekspertët norvegjezë theksojnë se nivelet aktuale nuk përbëjnë rrezik serioz për mjedisin detar, por paralajmërojnë se situata mund të ndryshojë me kalimin e kohës për shkak të korrozionit dhe ndryshimeve në kushtet e detit.

Sipas ekspertëve të sigurisë bërthamore, plutoniumi në kokat bërthamore të silurëve ka një gjysmëjetë prej rreth 24 mijë vitesh, duke e bërë “Komsomolets” një rrezik potencial që mund të zgjasë për breza të tërë.

Pavarësisht paralajmërimeve, thellësia ekstreme ku ndodhet nëndetësja e bën pothuajse të pamundur ndërhyrjen e re. Për momentin, autoritetet nuk kanë plane për operacione të tjera, ndërsa “Komsomolets” vazhdon të qëndrojë në fund të Detit Norvegjez si një nga mbetjet më të rrezikshme të Luftës së Ftohtë./Përshtatur nga BBC